Partenon (Grecja)

Opisy Partenonu zawsze są pełne zachwytów. Świątynia ku czci Ateny Partenos, dziewiczej opiekunki Aten, uważana jest za doskonały przykład klasycznej architektury, arcydzieło sztuki rzeźbiarskiej. Budowla pochodzi z połowy V wieku przed naszą erą. Wtedy to Persowie, którym udało się w 480 roku przed naszą erą podbić Ateny, byli już ostatecznie pokonani, a miasto pod rządami Peryklesa promieniała dumą i pewnością siebie. Nastrój ten wyrażał się w bogatych planach budowlanych, a pieniądze na ich sfinansowanie pochodziły z pewnego rodzaju haraczu, wymuszanego na sprzymierzeńcach Aten. Cywilizacja starożytna osiągnęła apogeum, a nowa świątynia Ateny na Akropolu ogłaszała ten fakt całemu  światu. Partenon był świątynią w stylu doryckim. Jego długość wynosi 70 metrów, a szerokość 31 metrów. Perystyl, czyli kolumnada zewnętrzna, otaczał budowlę wewnętrzną, zwaną cellą, mieszczącą budynek, w którym znajdował się olbrzymi posąg bogini, wykonany ze złota i kości słoniowej. Perystyl miał 46 kolumn, z których 8 widocznych było z przodu świątyni, a 17 po bokach. Każda kolumna była żłobkowana, złożona z masywnych bębnów i zwężała się ku górze.Kolumny były marmurowe, podobnie jak wsparte na nich frontony i belkowania. Dach świątyni był drewniany. Styl budowli stanowił rozwinięcie stylu prostych konstrukcji drewnianych. Partenon pokazuje w kamieniu całą elegancję tamtych wczesnych rozwiązań zagadnień inżynierii budowlanej. Lecz owa prostota linii i formy jest myląca. Jej architekt, joński Grek Iknitos, był prawdziwym mistrzem perspektywy i obliczył dokładnie, jaki kształt musi mieć budowla, jeżeli ma sprawić przyjemność ludzkiemu oku, wpatrzonemu w nią z dołu. Partenon zbudowano na fundamentach wcześniejszej świątyni Ateny. Kiedyś mieścił on chryzelefantynowy posąg bogini dłuta Fidiasza. Atena była bóstwem wojny, a zarazem patronką sztuki i rzemiosła. Partenon był nie tylko świątynią. Spełniał również funkcje galerii sztuki, był doskonałym otoczeniem dla bogatych rzeźb.Frontony i belkowania pokrywały widoczne z zewnątrz sceny. Słynny fryz partenoński (którego połowę wywiózł do Londynu lord Elgin i w 1816 roku kupiło Muzeum Brytyjskie) okalał zewnętrzne ściany celli na wysokości około 12 metrów, co nie pozwalało w pełni docenić jego szczegółów. Współczesne wyobrażenie greckich świątyń jako białych budowli, lśniących odbitym światłem słońca, jest błędne. Partenon był początkowo pomalowany kolorowo, by nie rzec krzykliwie. W minionych latach marmur ucierpiał srodze od ateńskiego smogu i z powodu zbyt dużej liczby turystów, odwiedzających Akropol. W przeszłości budowlę przystosowywano do wielu różnych celów. Służyła ona, między innymi, jako cerkiew prawosławna, kościół rzymskokatolicki i meczet. W 1687 roku urządzono tam skład prochu, a oblegającym miasto wojskom weneckim udało się go wysadzić. W XIX wieku dano skuteczny odpór wątpliwym projektom rekonstrukcji Partenonu. Obecnie, mimo że spora jego część jest zamknięta dla zwiedzających, a olbrzymia liczba rzeźb spoczywa w obcych muzeach, Partenon jest nadal budowlą, której widok zapiera dech w piersi.